EAA – Emre Arolat Architecture tarafından tasarlanan proje, yalnızca bir müze ve kütüphane yapısı değil; aynı zamanda Cumhuriyet döneminin sanayi hafızasını çağdaş mimariyle yeniden yorumlayan kapsamlı bir dönüşüm hikâyesi sunuyor.
Proje Detayları
Proje Konusu: Emre Arolat Projeleri
Mimar: EAA – Emre Arolat Architecture
Alan: 5.423 m²
Yıl: 2016
Fotoğraflar: Cemal Emden
Sümerbank Fabrikasından Kültür Yapısına
Bugün müze ve kütüphane olarak kullanılan yapılar, aslında 1933-1935 yılları arasında inşa edilen Sümerbank Kayseri Bez Fabrikası’nın enerji üretim birimleri olarak tasarlanmıştı.
Rus mimar Ivan Nikolaev liderliğinde geliştirilen kompleks, Türkiye Cumhuriyeti’nin erken sanayileşme döneminin en önemli sembollerinden biri kabul ediliyor.
Uzun yıllar üretim yaptıktan sonra atıl kalan bu dev endüstriyel alan, zaman içerisinde yıpranmış ve terk edilmiş bir görüntüye dönüşmüş. Abdullah Gül Üniversitesi’nin kampüs alanına dahil edilmesiyle birlikte yapıların yeniden işlevlendirilmesi gündeme gelmiş.
İşte projenin en etkileyici tarafı da burada başlıyor: Yapı restore edilirken eski endüstriyel ruh tamamen silinmek yerine korunmuş.
“Temizlenmiş” Değil, Yaşanmış Bir Mimari
Projeyi diğer restorasyon projelerinden ayıran en önemli farklardan biri aşırı steril bir yaklaşım benimsenmemesi olmuş. Birçok mimari yayında özellikle “patina” kelimesinin öne çıkması dikkat çekiyor. Çünkü mimarlar yapının yaşanmışlığını saklamak yerine görünür bırakmayı tercih etmiş.
Eskimiş beton yüzeyler, yılların bıraktığı izler, endüstriyel taşıyıcı sistemler ve bazı ham yapı elemanları bilinçli şekilde korunmuş. Böylece ziyaretçiler yalnızca modern bir müzeye değil, aynı zamanda geçmişi hissedebilecekleri bir mekâna giriyor.
Bu yaklaşım projeye ciddi bir karakter kazandırıyor.
Eski Kazan Dairesinden Müze Deneyimine
Müze olarak kullanılan bölüm eski enerji santralinin dönüştürülmesiyle oluşturulmuş. Yapının içerisinde bulunan kül çukurları ve kömür sistemleri gibi bazı teknik bölümler sergi deneyiminin parçası haline getirilmiş.
Normalde gizlenebilecek bu detayların korunması ziyaretçilere yapının geçmiş işlevini hissettirmeyi başarıyor.
Birçok mimarlık eleştirisinde bu yaklaşım “mekânsal hafızanın korunması” olarak yorumlanıyor. Çünkü bina yalnızca yeni bir işleve kavuşmuyor; eski hikâyesini de anlatmaya devam ediyor.
Kütüphane Bölümü Modern ve Güçlü Bir Kontrast Yaratıyor
Eski buhar santralinin dönüştürüldüğü kütüphane bölümü projedeki en dikkat çekici alanlardan biri olarak öne çıkıyor. Özellikle üç kat boyunca yükselen büyük kitaplık sistemi yapının endüstriyel hacmiyle oldukça etkileyici bir ilişki kuruyor.
Burada modern müdahaleler daha görünür hale geliyor ancak yeni eklenen elemanlar mevcut yapıyla çatışmak yerine onunla uyumlu çalışıyor.
Mimarlar eski ile yeniyi bağıran bir kontrastla değil, daha sakin ve kontrollü bir geçişle birleştirmiş.
Bu yüzden yapı hem çağdaş hissediyor hem de geçmişini kaybetmiyor.
Endüstriyel Ölçeğin Korunması Büyük Etki Yaratıyor
Birçok dönüşüm projesinde eski yapılar küçük hacimlere bölünerek ölçek kaybedebiliyor. Ancak burada tam tersi bir yaklaşım benimsenmiş.
Santral yapılarının yüksek tavanları ve büyük boşlukları korunmuş. Bu sayede içeri girildiğinde insanı etkileyen güçlü bir hacim hissi oluşuyor.
Özellikle kütüphane bölümünde bu büyük ölçek kullanıcıya sıradan bir okuma salonundan çok daha etkileyici mekânsal deneyim sunuyor.
Işık Kullanımı Mekânın Atmosferini Güçlendiriyor
Projede doğal ışık oldukça kontrollü kullanılmış. Eski sanayi yapılarındaki dramatik ışık hissi korunurken, yeni eklenen aydınlatma sistemleriyle çağdaş sergileme standartları sağlanmış.
Bazı alanlarda karanlık ve ağır atmosfer korunurken, okuma alanlarında daha yumuşak ve sakin bir ışık dili tercih edilmiş.
Bu ışık dengesi yapının hem müze hem de kütüphane işlevini destekliyor.
